| | | |
Αρχική Σελίδα


περισσότερα βίντεο >>
Αρχική Σελίδα / Γενικά για την Κύπρο / Ιστορικά στοιχεία / Προϊστορία / Νεολιθική περίοδος
Νεολιθική περίοδος

Η απαρχή της προϊστορίας του νησιού ταυτίζεται με τη νεολιθική εποχή, η οποία εκτείνεται από τη 7η χιλιετία μέχρι και τη 2500 χιλιετία π.Χ. Η νεολιθική εποχή θεωρείται η σημαντικότερη πολιτιστική φάση του νησιού, εφόσον ο προϊστορικός άνθρωπος προβαίνει σε μια σειρά αλλαγές καθοριστικές για τη βελτίωση της ζωής του, όπως η αναζήτηση μόνιμης κατοικίας, η εξημέρωση ζώων, όπως προβάτων, χοίρων, η καλλιέργεια γης, η επεξεργασία λίθων αλλά και κατασκευή αγγείων.

Είναι αξιοσημείωτο πως ορισμένοι μελετητές, βασιζόμενοι στα ανθρώπινα λείψανα που έχουν ανεβρεθεί στην Αγία Άννα- Καλό χωριό- πλησίον της Λάρνακας και του Ακρωτηρίου της Λεμεσού- ανάγουν την ανθρώπινη παρουσία στο νησί στην 9η ή 8η χιλιετία π.Χ. Είναι προφανές, πως τα χρονολογικά όρια της περιόδου μπορούν μελλοντικά να ανατραπούν με την ανακάλυψη προγενέστερων αρχαιολογικών ευρημάτων.

Οι μελετητές έχουν προβεί στο διαχωρισμό της νεολιθικής εποχής, στηριζόμενοι στο βαθμό διάδοσης του πηλού ως υλικού κατασκευής, Ειδικότερα, η νεολιθική εποχή διαιρείται στην «ακεραμική» και στην «κεραμική» περίοδο, μ’ άλλα λόγια στην πρώτη, τα πλείστα αντικείμενα είναι φτιαγμένα από λίθο, ξύλο, κόκαλο και πιο σπάνια από πηλό, εν αντιθέσει με την τελευταία, κατά την οποία ο πηλός αποτελεί το πιο βασικό υλικό κατασκευής αντικειμένων. Ας γνωρίσουμε, όμως, αναλυτικότερα την νεολιθική εποχή όπως αναδύεται μέσα από τα σωζόμενα ευρήματα.

Οι αρχαιολογικές ανασκαφές ανέδειξαν μια σειρά νεολιθικών οικισμών,
διασκορπισμένων στο βόρειο και νότιο άκρο του νησιού, πλησίον της θάλασσας και άλλοτε των ποταμών, συνήθως πάνω σε λόφους. Όλοι οι οικισμοί φαίνεται πως συγκροτήθηκαν με βάση την φυσική οχύρωση του χώρου, μερικοί μάλιστα εξ αυτών είχαν προβεί στην προσθήκη τεχνητού οχυρωματικού έργου, κυρίως αμυντικού τείχος.

Οι πιο αντιπροσωπευτικοί οικισμοί της νεολιθικής περιόδου θεωρούνται της Χοιροκοιτίας, της Καλαβασού- Τέντας και της Σωτήρας. Σαφέστερα, οι δυο πρώτοι ανάγονται στην ακεραμική περίοδο, ενώ ο τελευταίος στην κεραμική περίοδο. Οι οικίες τόσο της Χοιροκοιτίας όσο και της Καλαβασού- Τέντας έχουν σχήμα κυκλικό, ενώ της Σωτήρας στην πλειοψηφία τους έχουν σχήμα ακανόνιστο, συνηθέστερα «σχήμα τετράπλευρου με στρογγυλεμένες τις γωνίες». Οι οικίες της ακεραμικής περιόδου, εν αντιθέσει με της κεραμικής που υποδιαιρούνται σε δωμάτια, αποτελούνται από ένα και μόνο δωμάτιο.

Οι κάτοικοι έχτιζαν τις οικίες τους με υλικά, τα οποία περισυνέλεγαν από τη γύρω περιοχή, όπως, πέτρες, πλιθάρια, πηλό, κλαδιά, ξύλα. Πάντοτε για την οικοδόμηση του κατώτερου μέρους των οικιών χρησιμοποιούσαν πιο ανθεκτικά υλικά, όπως πέτρες, ενώ στο ανώτερο μέρος τα ελαφρότερα υλικά, όπως πλινθάρια και πηλό.

Ο οικισμός της Χοιροκοιτίας αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό δείγμα της νεολιθικής αρχιτεκτονικής. Οι συγκεκριμένες οικίες, στη βάση τους είναι χτισμένες με λιθάρια του ποταμού, ενώ στο πάνω τους με πλιθάρια και πηλό, ελαφρότερα δηλαδή υλικά. Για τη κατασκευή της στέγης προμηθεύονταν καλάμια και κλαδιά, τα οποία αφού στήριζαν σε ξύλινα δοκάρια, τα επικάλυπταν με πηλό. Ταυτόχρονα, μεριμνούσαν για την προστασία των οικιών από πλημμύρες, κατασκευάζοντας κατώφλια ελαφρώς υπερυψωμένα, αλλά και μικρά θυρώματα.

Επιπρόσθετα, είναι αξιοσημείωτο πως μερικές από τις νεολιθικές κατοικίες, λόγου χάρη της Χοιροκοιτάς και της Σωτήρας ήταν εξοπλισμένες από ένα μεσοπάτωμα, το οποίο φαίνεται πως είχε τη χρήση αποθηκευτικού χώρου. Στη Σωτήρα μάλιστα, συναντώνται ανεξάρτητοι βοηθητικοί και εργαστηριακοί χώροι.

Παράλληλα, μέσα από τις ανασκαφές στους οικισμούς, προκύπτουν αρκετά ενδιαφέροντα στοιχεία, σχετικά με την καθημερινή ζωή των νεολιθικών κατοίκων του νησιού. Στη συνέχεια, θα παρουσιαστούν οι ασχολίες, η λατρεία της «θεάς γονιμότητας, τα ταφικά έθιμα αλλά και η υποτυπώδης οργάνωση των κατοίκων της νεολιθικής εποχής.

Ειδικότερα, οι ασχολίες των κατοίκων του νησιού διευρύνονταν ή περιορίζονταν ανάλογα με το βαθμό ανάπτυξης του εκάστοτε
οικισμού. Κατά τη νεολιθική εποχή, οι βασικές ασχολίες τους θεωρούνται
η γεωργία, η κτηνοτροφία, το κυνήγι και το ψάρεμα. Οι κάτοικοι των γνωστότερων οικισμών της ακεραμικής περιόδου, σαφέστερα της Χοιροκοιτίας και της Καλαβασού, φαίνεται πως ενέταξαν στις ασχολίες τους, την «ύφανση ενδυμάτων» αλλά και την κατεργασία «φθαρτών υλικών», όπως δερμάτων, ξύλων αλλά και πέτρας, όπως ανδεσίτη, διορίτη, βασάλτη.
Οι κάτοικοι, όμως, άλλων οικισμών της ακεραμικής περιόδου,
όπως της Πέτρας του Λιμνίτη και του Κάστρος Απόστολος Ανδρέας, ασχολήθηκαν περισσότερο με το ψάρεμα και το κυνήγι παρά με γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες.

Πρέπει να σημειωθεί πως από την κεραμική περίοδο, οι κάτοικοι του νησιού πρόσθεσαν στις γεωργικές τους δραστηριότητες, την καλλιέργεια των αμπελιών. Παράλληλα, εισήγαγαν στις ασχολίες τους, την μικροτεχνία αλλά και την αγγειοπλαστική, γεγονός άμεσα συνδεδεμένο με τη διευρυμένη χρήση του πηλού.

Συνεπώς, κατά τη νεολιθική εποχή, συγκροτούνται οι πρώτες αγροτικές κοινωνίες στο νησί, οι οποίες στήριζαν τη διαβίωσή τους κυρίως στην ευφορία της γης. Γ’ αυτό και ο άνθρωπος της εποχής, ανέπτυξε μια ιδιαίτερη σχέση με τη γη, την προσωποποίησε ως «μητέρα- τροφό», την θεοποίησε και την λάτρεψε ως «θεά της γονιμότητας».

Η λατρεία της «θεάς γονιμότητας» αποτυπώθηκε καλλιτεχνικά με τη δημιουργία μικρών αγαλμάτων, γνωστών ως ειδωλίων. Τα ειδώλια της νεολιθικής εποχής, αποτελούν την πρώτη γνωστή προσπάθεια ανάπλασης της ανθρώπινης μορφής. Οι «γλύπτες» της εποχής έφτιαξαν ειδώλια από πέτρα, τα οποία φέρουν «απλοποιημένα και υποτυπώδη χαρακτηριστικά» του ανθρώπου. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί ένα γυναικείο ειδώλιο με ιδιαίτερα νατουραλιστικά χαρακτηριστικά, φτιαγμένο από άψητο πηλό.

Τη νεολιθική εποχή, έλαβαν χώρα μια σειρά από ταφικά έθιμα, στα οποία διαφαίνεται αφενός η νεκροφοβία και αφετέρου η αντίληψη για τη συνέχιση της ζωής μετά το θάνατο. Σ’ όλη τη διάρκεια της νεολιθικής εποχής, οι κάτοικοι του νησιού διατήρησαν τα ίδια έθιμα, με μικρές διαφοροποιήσεις σ’ ορισμένους οικισμούς της κεραμικής περιόδου. Σαφέστερα, σε οικισμούς της ακεραμικής περιόδου, όπως της Χοιροκοιτίας και της Καλαβασού- Τέντας, οι νεκροί θάβονταν είτε κάτω από το δάπεδο της οικίας είτε πλησίον της, σε συνεσταλμένη στάση, με τα πόδια δηλαδή λυγισμένα στο στήθος. Στους συγκεκριμένους τάφους, έχουν ανεβρεθεί ποικίλα λίθινα κτερίσματα, λόγου χάριν αγγεία, όπλα, εργαλεία, κοσμήματα, αλλά και μια πέτρα πάνω από το σώμα του νεκρού.

Οι μελετητές βασισμένοι στα προαναφερόμενα ευρήματα, εξαγάγουν το συμπέρασμα πως οι άνθρωποι της εποχής προσέφεραν κτερίσματα στους νεκρούς, παρακινούμενοι τόσο από φόβο μήπως επιστρέψουν να τα διεκδικήσουν, όσο από την πεποίθηση πως θα τα χρησιμοποιήσουν στην επόμενη τους ζωή.

Πρέπει να σημειωθεί πως, σε μερικούς οικισμούς της κεραμικής περιόδου, όπως της Σωτήρας, της Φιλιάς, επικρατεί η συνήθεια οι νεκροί να θάβονται σε νεκροταφεία με την απουσία μάλιστα κτερισμάτων.

Τέλος, μέσα από τις ανασκαφές της Χοιροκοιτίας αλλά και της Καλαβασού μαρτυριέται, όπως έχει ήδη αναφερθεί, η προσπάθεια συγκρότησης μιας οργανωμένης κοινωνίας. Πιο ειδικά, το στοιχείο της κοινοτικής οργάνωσης στη Χοιροκοιτία συνάγεται από την ύπαρξη μιας οικίας μεγαλύτερης από τις υπόλοιπες, ενώ στη Καλαβασό από τον εντοπισμό ενός οικοδομικού συγκροτήματος, που αποτελείται από ένα κεντρικό κτίριο με αποθηκευτικούς χώρους. Οι προαναφερόμενες οικίες, αποτελούσαν το κέντρο εξουσίας των οικισμών, πιθανότατα τους χώρους διαμονής των ηγετικών μορφών.

Πηγές:
Ιστορία της Κύπρου, Από τη Νεολιθική μέχρι και τη Ρωμαϊκή Εποχή, Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων, Λευκωσία 2001
Ιστορία της Κύπρου για το Γυμνάσιο, Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων, Λευκωσία 1994


Τυπώστε Αρχή Σελίδας Ταχυδρομήστε
Designed & Developed by NETinfo Services Ltd.
No images, text or other material whatsoever from this website may be copied, published, re-produced or otherwise used
without the written permission of NETinfo Services Ltd.